ΝΟΜΟΣ ΚΑΣΤΟΡΙΑΣ

Ο ευρύτερος γεωγραφικός χώρος ταυτίζεται με την περιοχή της αρχαίας Ορεστίδας όπου κατοικούσαν οι Ορέστες, ""Μακεδνοί"" όπως τους αποκαλεί ο Ηρόδοτος. Από εδώ άρχισαν οι Μακεδόνες Βασιλείς να συνενώνουν τα υπόλοιπα κρατίδια για να δημιουργήσουν το μεγάλο Μακεδόνικο κράτος. Κατά την περίοδο της Ρωμαϊκής αυτοκρατορίας η περιοχή υποτάσσεται στους Ρωμαίους 197 π.Χ. οι οποίοι επιτρέπουν την διαμόρφωση μιας ιδιότυπης τοπικής αυτονομίας.

ΕΝΑ ΑΠΟ ΤΑ ΣΗΜΑΝΤΙΚΟΤΕΡΑ ΕΡΓΑ ΤΕΧΝΗΣ
ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ

Στην Πεντάβρυσο, το καλοκαίρι του 1999, ήρθε στο φως γλυπτό, από τα σημαντικότερα που έχουν βρεθεί στον Ν. Καστοριάς. Πρόκειται για το αρχαιότερο επιτύμβιο ανάγλυφο της Aνω Μακεδονίας και ένα από τα καλύτερα κλασσικά έργα που έχουν ποτέ ανακαλυφθεί σ' ολόκληρη τη Μακεδόνικη επικράτεια. Το κομμάτι αυτό του επιτάφιου μνημείου διασώζει το γαλήνιο και θλιμμένο πρόσωπο μιας γυναίκας η οποία έζησε και πέθανε εδώ πριν από 24 αιώνες (μια γενιά πριν από τον Φίλιππο τον Β'). Τότε η Ορεστίδα ήταν ένα ανεξάρτητο βασίλειο που είδη μετείχε ενεργά στα πολιτικά πράγματα της υπόλοιπης Ελλάδος. Όμως αυτό το έργο της τέχνης αποδεικνύει ότι η Ορεστίδα ήταν ενεργός μέτοχος στον πολιτισμό και την αισθητική της κεντρικής Ελλάδας, αφού η τεχνοτροπία του το δείχνει με την Βοιωτία και την Αττική στην μετά Παρθενώνα εποχή (400 πχ.). Η παρουσία ενός τόσο εξαιρετικού έργου τέχνης εδώ, καθώς και οι πρόσφατες ανακαλύψεις περισσοτέρων κλασσικών αρχαιοτήτων στην γύρω περιοχή (επιτάφιες επιγραφές, περικεφαλαία, αρχαίο εργαστήριο κεραμικής) οδηγούν με βεβαιότητα στο συμπέρασμα ότι έχουμε να κάνουμε με ένα μοναδικό αρχαίο αστικό κέντρο και ότι η ιστορία της περιοχής πρέπει να ξαναγραφτεί. Επίσης σπουδαία αρχαιολογικά ευρήματα έχουν έρθει στο φως στην περιοχή Ψαλίδα Καστοριάς, στο Νεστόριο και απομεινάρια της αρχαίας Διοκλητιανούπολης στο Αργός Ορεστικό.
ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ

Το 395 μ.Χ. όταν το Ρωμαϊκό Κράτος διαιρέθηκε, η περιοχή αποτέλεσε τμήμα του Ανατολικού Ρωμαϊκού Κράτους που μετέπειτα εξελίχθηκε σε Ελληνικό Βυζάντιο. Η φυσική ομορφιά της περιοχής προσέλκυσε το ενδιαφέρον των αυτοκρατόρων του Βυζαντίου, ενώ η στρατηγική θέση της περιοχής αποτέλεσε ορμητήριο ενάντια στις προσπάθειες επέκτασης των έθνους των Βουλγάρων που εμφανίσθηκε μετά τον 10 αιώνα μ.Χ. Την περιοχή καταλαμβάνουν κατά καιρούς οι Βούλγαροι, οι Πετσενέγγοι, οι Νορμανδοί, οι Σταυροφόροι, οι Σέρβοι για μικρό διάστημα οι Αλβανοί και τελικά το 1385οιΤούρκοι.

ΜΕΤΑΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ

Κατά την περίοδο της τουρκοκρατίας η περιοχή της Καστοριάς αναδείχτηκε σε κέντρο Ελληνισμού δια- τηρώντας αλώβητη την εθνική συνείδηση, τη γλώσσα, τη θρησκεία, τα ήθη και τα έθιμα. Στη δύσκολη αυτή περίοδο του Ελληνικού Γένους είναι σημαντικός ο ρόλος της Εκκλησίας στη διατήρηση του εθνικού στοιχείου. Την εποχή αυτή η περιοχή ανέπτυξε έντονη οικονομική και εμπορική δραστηριότητα και γνώρισε άνθηση στις τέχνες και τα γράμματα. Η ανάπτυξη κατέστησε την περιοχή κέντρο υλικής και ηθικής στήριξης των προεπα-ναστατικών κινημάτων που οδήγησαν στην Ελληνική επανάσταση του 1821 καθώς και των απελευθερωτικών κινημάτων του 19ου αιώνα."